Blogg

Spectral Rhythm eftir Scott Campbell
Spectral Rhythm eftir Scott Campbell
Hversvegna er talað um bleiknefja og bleikiklór? Og hvað með Harald blátönn og alla blámennina sem Örvar-Oddur fór að brytja suður í löndum? Litir og nöfn þeirra hafa auðvitað þróast í tímans rás en það vita kannski ekki allir að slík þróun er mjög lík, og jafnvel eins, milli tungumála og því má finna sambærileg dæmi um ruglandi notkun litanafna í öðrum tungumálum. Til dæmis kalla Japanir græna karlinn í gangbrautarljósum bláan.

Hversvegna er talað um bleiknefja og bleikiklór? Og hvað með Harald blátönn og alla blámennina sem Örvar-Oddur fór að brytja suður í löndum? Litir og nöfn þeirra hafa auðvitað þróast í tímans rás en það vita kannski ekki allir að slík þróun er mjög lík, og jafnvel eins, milli tungumála og því má finna sambærileg dæmi um ruglandi notkun litanafna í öðrum tungumálum. Til dæmis kalla Japanir græna karlinn í gangbrautarljósum bláan.

Tímaritið Wired birti áhugaverða grein eftir Aatish Bhatia um þetta efni sem nefnist „The crayola-fication of the world: How we gave colors names, and it messed with our brains“ og er hreinasti yndislestur fyrir alla þá sem hafa áhuga á litafræðum og menningu.

Greinina má finna hér.


TRAJAN leturgerðin

Hönnuður

Emil

Hönnuður
Emil færir í letur — Emil Hannes Valgeirsson er gamalreyndur hönnuður sem hefur ýmsa fjöruna sopið í hönnunarmálum. Hann er þeirrar skoðunar að FreeHand sé besta forrit í heimi, en lætur sig þó hafa það að nota önnur forrit ef þörf krefur. Hann skrifar hér um letur og letursögu og munu pisltar hans birtast hér á næstunni.

Það stafróf sem við notum hér á vesturlöndum kallast Latneskt stafróf eða latneskt letur og er eins og margt annað, arfleifð frá hinu forna Rómaveldi. Allra frægasta dæmið um notkun Rómverja á latneska letrinu er að finna á undirstöðum Trajan-súlunnar sem kennd er við Trianus Rómarkeisara. Súlan sjálf er frá árinu 113 og er þakin mikilli myndasögu sem segir af velheppnuðum herleiðöngrum keisarans. Letrið sem höggvið er í undirstöðuna hefur orðið einskonar útgangspunktur í klassískri leturgerð til okkar daga. Útfærsla letursins er greinilega þaulhugsað og ber klassískri fagurfræði vitni.

Þarna má t.d. sjá þá nýjung þess tíma að öll lárétt strik eru grennri en þau lóðréttu og allar bogalínur eru misþykkar samkvæmt því. Önnur nýjung sem hefur orðið ódauðleg í gegnum aldirnar er lítið þverstrik á endum strika, en slík letur eru nú almennt kallað fótaletur upp á íslensku eða Serífur, samanber letur eins og Times og Garamond. Ástæðan fyrir því að misþykkar línur og þverstrik komu til er gjarnan talin vera sú að letrið hafi verið málað á steininn með flötum pensli áður en letrið var meitlað. Það var svo ekki fyrr en á síðustu öld sem komu fram hrein og bein letur í nútímastíl án þessara skreytiþátta. Það eru letur eins og Helvetica og Arial, oft kölluð steinskriftir eða Sans Serif letur.

Á tímum Rómverja var ekki um neina lágstafi að ræða en þeir áttu eftir að þróast með tímanum þegar farið var að skrifa handrit í stórum stíl enda hentar þetta letur ekki vel til hraðritunnar, hinsvegar hefur sú hefð lengi verið ríkjandi að nota hástafi í upphafi setninga.

TRAJAN
Nokkrar leturgerðir hafa verið teiknaðar sem líkja eftir letrinu á Trajan súlunni Rómversku. Það þekktasta af þeim var teiknað árið 1989 og ber einfaldlega heitið TRAJAN. Letrið hefur talsvert mikið verið notað þegar á að ná fram klassískum virðuleika og fínlegheitum enda er þetta auðvitað afar fallegt letur.

Stundum er þetta letur kallað bíómyndaletrið því það hefur verið sérlega vinsælt að nota það á kvikmyndatitlum. Einnig mætti líka kalla það bókarkápuletrið miðað við hvað það hefur verið vinsælt til slíks brúks hér á landi og ef einhver er með vegabréfið sitt uppivið þá er Trajan letrið þar allsráðandi. Eins og á tímum Rómverja þá er nútímaútgáfa Trajan letursins aðeins til í hástöfum en það takmarkar auðvitað notkun letursins í löngum textum. Miðað við hvað Trajan letrið hefur verið mikið notað undanfarin ár, er kannski komið því að það þurfi smá hvíld sem aðalletur á bókarkápum og kvikmyndatitlum. Þetta letur mun þó verða notað lengi áfram þegar leitað er eftir klassa eða virðuleik í grafískri hönnun. Frumlegt er það þó ekki enda er klassíkinni ekki ætlað vera frumleg.

Trajan í notkun